Bij anhidrosis heeft men helemaal geen zweetproduktie , bij hypohidrosis heeft men onvoldoende zweetproduktie.

Bij anhidrosis ontbreekt de zweetproduktie, als gevolg van afwijkingen van de zweetklier zelf of door neurologische of endocrinologische stoornissen. Ook een ontregeling van het temperatuurcentrum in mde hersenen kan de oorzaak zijn. Er zijn vele oorzaken aanwijsbaar zoals lepra, syringomyelle,diabetes ellius, zweetklieraplasie, congenitale ectodermale dysplasie, ichthyosis, miliaria, astrofie van de huid bij sclerodermie en de ziekte van Sjögren.

Onvoldoende zweten komt door een defect signaal naar de hersenen. De zweetklieren zijn aanwezig en geven wel een prikkel door naar de hersenen maar er volgt geen reactie op deze prikkel.

Doordat er geen reactie komt zal de lichaamstemperatuur langzaam stijgen tot lichte koorts. Afhankelijk van de ernst van de aandoening zal de temperatuur meer of minder stijgen. Bij ichthyosis kan dit zeer hoog oplopen en hebben sommige patiënten snelle afkoeling nodig.

• De zweetproduktie kan vrij gemakkelijk beoordeeld worden door een zetmeeljodiumproef. Hierbij wordt de huid goed afgedroogd en ingesmeerd met 20 % jodium in alcohol. Na droging wordt zetmeel over de huid aangebracht. Zetmeel reageert met jodium in aanwezigheid  van water uit het zweet en geeft een donkerblauw-zwarte verkleuring op de plaats van de zweetdruppel.
• Men kan ook een gewogen hydrofiel gaasje aanbrengen onder een plastiekje en dit na een tijdje weer wegen ; aan de gewichtstoename is de hoeveelheid (of afwezigheid van) geproduceerd zweet af te lezen.

De lichaamstemperatuur zal stijgen ( men krijgt koorts) met bijkomende zware hoofdpijn en vermoeidheid.

Het reactievermogen daalt.

Ook daling van de bloeddruk is één van de gevolgen. Het hart begint sneller te kloppen en ook kortademigheid en eventueel hyperventilatie treedt op.

Vermijd sowieso te warme of niet-verluchte ruimten. Ook teveel zon is niet optimaal. Maar eveneens zware lichamelijke inspanningen zijn uit den boze. Aangezien men zelf aanvoelt wanneer de lichaamtemperatuur begint te stijgen, kan men de inspanningen stoppen of warme ruimte verlaten.

Wanneer het verlaten van de warme ruimte of het beëndigen van de inspanning niet meer voldoende is, kan men de lichaamstemperatuur het best doen dalen door afkoeling met water, maar ook een ventilator of een ijszak kan al helpen. Koelvesten kunnen zeker een oplossing zijn voor patiënten met ichthyosis, aangezien deze niet kunnen zweten kan de lichaamstemperatuur aanzienlijk oplopen en kan het zelfs gevaarlijk worden.

Daarom is het zeker voor ichthyosis patiënten aan te raden een airco te bezitten bij hoge temperaturen. zeker in de wagen kan het soms zeer warm worden en is dit zeer moeilijk om af te koelen.

De beste regel voor patiënten met ichthyosis (blijf zo veel mogelijk uit de zon en zoek zeker de koelste plaats op, uit eigen ervaring weten wij hoe moeilijk het is voor een ichthyosis patiënt om de warmte aan te kunnen, eigenlijk is het niet mogelijk om zonder airco of een dergelijk afkoelingssysteem te bezitten.

De mens is warmbloedig, wat wil zeggen dat de lichaamstemperatuur zich niet aanpast aan de omgeving, maar een constante waarde behoudt. Toch kan onze temperatuurregeling verstoord raken en dan is er sprake van koorts.

Bij ziekte bijvoorbeeld. Een verhoging van de lichaamstemperatuur vormt een ernstige bedreiging voor de gezondheid, omdat daardoor veel belangrijke lichaamsfuncties niet meer optimaal werken. Koorts is een signaal, dat aangeeft dat er iets niet goed zit. En dat negeer je best niet.

Ondanks veranderingen in de omgeving, blijft de lichaamstemperatuur constant. Daarvoor zorgt het temperatuur-regulatiecentrum in de hersenen, dat het evenwicht tussen warmteproductie en warmteverlies bewaart. Dit centrum functioneert als een thermostaat en vergelijkt de temperatuur van de huid en andere lichaamsdelen met de waarde in het bloed. Normaliter maakt het lichaam meer warmte aan dan nodig. We verliezen warmte door straling en geleiding en doordat we zweten. Door te rillen, de zweetproductie te verminderen en de bloedtoevoer naar de huid terug te schroeven, kan het lichaam de temperatuur verhogen. Vanuit het temperatuur-regulatiecentrum worden ook signalen naar andere hersengebieden gestuurd. Deze signalen zorgen voor gedragsveranderingen, waardoor we een warme omgeving zullen opzoeken en meer kleren zullen aantrekken. De lichaamstemperatuur bedraagt gemiddeld 36,8 °C, maar varieert wel van persoon tot persoon.

Koorts

Bij koorts raakt de thermostaat ontregeld. Men spreekt van verhoging bij temperaturen tussen 38 en 38,7 °C en van koorts als de temperatuur hoger ligt dan 38,7 °C. Bij koorts kan de thermostaat verhogen tot bijvoorbeeld 38 °C, zodat het lichaam alles in het werk zal stellen om de temperatuur te verhogen van 36,8 tot 38 °C. De persoon in kwestie heeft het dan koud en kan last hebben van koude rillingen. Als de thermostaat vervolgens weer lager wordt gezet, zal het lichaam moeite doen om warmte te verliezen en zo de temperatuur weer te verlagen. Koorts is dus het gevolg van veranderingen in de thermostaatregeling in de hersenen.

Afweermechanisme

Pyrogenen zijn stoffen die bekend staan vanwege hun koortsverwekkende werking. Het kan zowel om stoffen van buiten - zoals stoffen aangemaakt door bacteriën - als van binnen het lichaam gaan. Pyrogene stoffen van het lichaam zelf zijn de enige substanties die de thermostaat kunnen ontregelen. Het gaat om stoffen die betrokken zijn bij de normale werking van het immuunsysteem: zogenaamde prostaglandinen, cytokinen en interleukines. Pyrogene stoffen afkomstig van buiten het lichaam doen de productie van prostaglandine, cytokines en interleukine verhogen. Door de hogere temperatuur wordt het immuunsysteem geactiveerd. Bacteriën en virussen kunnen moeilijker overleven bij hogere temperaturen. Koorts is dus een belangrijk onderdeel van ons afweermechanisme.

Nadelige effecten

Maar koorts is ook heel vervelend en kent voor het lichaam meerdere nadelige effecten. Door koorts stijgt bijvoorbeeld de behoefte aan energie en aan vocht, maar tegelijkertijd neemt de eetlust af. Langdurige koorts kan dus resulteren in (soms ernstig) gewichtsverlies. Deze negatieve energiebalans kan aanleiding geven tot spierafbraak, waarbij zelfs de hartspier het moet ontgelden. Koorts verlaagt het geestelijk functioneren en er kan een zogenaamd delirium - ernstige verwardheid met waanbeelden - ontstaan. Kinderen kunnen bij koorts epileptische aanvallen krijgen. Zulke aanvallen treden voornamelijk op bij kinderen jonger dan 5 jaar, vaak aan het begin van een koortsziekte en bij temperaturen boven 40 °C. Deze aanvallen impliceren niet meteen dat het kind een hersenziekte heeft. Een koortsepisode in het eerste trimester van de zwangerschap verdubbelt de kans op een neuraal buisdefect (open ruggetje). Rugpijn, algemene spierpijn, gewrichtspijnen, koude rillingen, overmatig zweten, afname van eetlust en een gestegen slaapbehoefte zijn lichamelijke symptomen die kunnen wijzen op koorts.

Zonnesteek

De warmteregulatie in het lichaam kan ook verstoord raken als gevolg van hyperthermie, bijvoorbeeld bij een zonnesteek. Hyperthermie ontstaat als de warmteproductie hoger ligt dan het warmteverlies. Bij hyperthermie kan de lichaamstemperatuur hoog oplopen, terwijl de thermostaat in het temperatuur-regulatiecentrum in de hersenen niet verandert. Hyperthermie ontstaat als gevolg van het onvermogen van het lichaam om voldoende warmte door zweten en verdamping kwijt te raken.

Veranderingen in lichaamstemperatuur wijzen niet altijd op een ziekte. Gedurende de dag varieert de temperatuur: van 37,2 °C in de ochtend tot maximaal 37,7 °C in de vroege avond. Het normale dagritme gaat gepaard met een schommeling van een halve graad, tot soms zelfs 1 graad. Deze dagschommeling treedt ook op bij koorts, maar niet bij een zonnesteek. Bij vrouwen stijgt de lichaamstemperatuur ook voor de ovulatie met 0,6 °C. Deze verhoging blijft gehandhaafd tot de menstruatie. Schommelingen in temperatuur zijn ook afhankelijk van onder andere het seizoen, sporten en druggebruik.

Behandeling

Bij de behandeling van verhoging van de lichaamstemperatuur moet eerst bepaald worden of het om koorts of hyperthermie gaat. Tijdens de behandeling van hyperthermie tracht men het verlies van lichaamswarmte te bevorderen, bijvoorbeeld door een koel bad of door vochtinname. Een snelle behandeling is noodzakelijk want het kan ernstig worden en zelfs fataal aflopen. Koorts kan behandeld worden met middelen die de instelling van de thermostaat herstellen (zoals aspirine). De vraag is of dit altijd nodig is, want zoals beschreven heeft koorts een plaats in de verdedigingslinie tegen infecties.

In de zomer kunnen de temperaturen soms aardig oplopen. Elk jaar zijn er weer verhalen van honden die aan oververhitting (hyperthermie) overleden zijn omdat zij even in de auto werden achtergelaten. Ook bij intensief werken in de zon kan hyperthermie ontstaan. Reddingshonden worden vaak ingezet in situaties waar extreme weersomstandigheden heersen. Kou, regen, wind en hitte, de reddingshond moet onder alle omstandigheden zijn werk doen. Hyperthermie is bij warm weer dan ook iets waar de hondengeleider op bedacht moet zijn. Voor we de symptomen en de behandeling van deze levensbedreigende situatie bespreken eerst iets over het ontstaansmechanisme:

HOE ONTSTAAT HYPERTHERMIE ?
De normale temperatuur van een hond ligt tussen de 38 en de 39 graden celsius. Het lichaam bewaart een evenwicht tussen warmteproduktie en warmte-afgifte. Dit wordt geregeld door het warmte-regulatiecentrum in de hersenen. Warmteproduktie wordt onder andere beinvloed door leeftijd, lichaamsgewicht, geslacht, conditie (getrainde spieren produceren meer warmte door een hogere stofwisseling), activiteit en voeropname. De warmteafgifte o.a. door omgevingstemperatuur, windsnelheid, vochtigheid en isolatie (vetlaag, beharing).

Warmte kan het lichaam verlaten via straling (huidoppervlak), stroming (lucht-stromingen), verdamping en geleiding (via contact-oppervlakken). Honden verliezen voornamelijk warmte door verdamping via de bek (hijgen ofwel panting) en via de zweetklieren in de voetzolen. Ook het verwijden van de kleine bloedvaatjes in de huid, het veranderen van de lichaamshouding en het gedrag (koele plaats opzoeken) dragen bij aan de warmteafgifte.

Door allerlei inwendige en uitwendige oorzaken kan de warmteproduktie groter worden dan de warmteafgifte. We zien dit onder andere bij infecties, bij beschadiging van de hersenen of bij zware arbeid in een warme omgeving met hoge luchtvochtigheid. In het laatste geval kan het warmteverlies via hijgen en zweten onvoldoende worden als de hond uitgedroogd raakt. Het evenwicht raakt verstoord en de lichaamstemperatuur stijgt.

Meestal slaagt het warmte-regulatiecentrum er vervolgens in om, bij een iets hogere lichaamstemperatuur een nieuw evenwicht in te stellen tussen warmteproduktie en warmteafgifte. Kan echter nog steeds onvoldoende warmte worden afgegeven dan blijft de temperatuur stijgen en spreken we van hyperthermie.

Het lichaam van de hond reageert nu door steeds sneller te gaan hijgen. De ademhalingsspieren produceren op een gegeven moment zoveel warmte dat dit bijdraagt tot een verdere verhoging van de lichaamstemperatuur in plaats van tot het gewenste warmteverlies. Deze vicieuze cirkel kan de hond zelf niet meer doorbreken en snel ingrijpen is noodzakelijk. Stijgt de lichaamstemperatuur boven de grens van 42 graden dan beginnen de eiwitten in het lichaam beschadigd te raken en worden de lichaamscellen onvoldoende van zuurstof voorzien. Allerlei essentiele processen stagneren. Het dier overlijdt.

SYMPTOMEN EN BEHANDELING
Om hyperthermie te kunnen vaststellen en de eerste levensreddende behandeling te kunnen uitvoeren heeft een reddingshondenteam nodig: Een gewone digitale thermometer (voor 10 tot.25 gulden bij elke drogist te krijgen), koel water, keukenzout en evt medicinale alcohol. Daarnaast kan, indien aanwezig, gebruik gemaakt worden van een ventilator of een auto met airconditioning

Hyperthermie kan een scala aan klachten veroorzaken waarvan de een duidelijker is dan de ander. De symptomen worden ernstiger naarmate de temperatuur hoger is. Misselijkheid en braken, spierkrampen, extreem hijgen en spierzwakte zijn de meest voorkomende verschijnselen. Soms is het bewustzijn verminderd. Met een thermometer kan de diagnose makkelijk gesteld worden. Breng deze rectaal in met een beetje glijmiddel (slaolie of desnoods spuug) in. Wacht tot de temperatuur ca. 20 seconden niet meer stijgt of tot de thermometer een piepje geeft en lees af.

Is de temperatuur boven de 41.0 dan is zeer snelle koeling vereist, indien mogelijk zelfs met ijs of ijskoud water. Bij een temperatuur tussen de 40.5 en 41.0 moet een voorzichtigere koeling worden toegepast. Plaats de hond in de schaduw en maak gebruik van de ventilator cq. airconditioning. Overgiet het dier met koel (dus niet steenkoud) water, zet hem eventueel in het water of onder de tuinslang. Wrijf goed door de vacht zodat het water op de huid komt en niet alleen langs de haren afstroomt. Koelen met alcohol gaat nog sneller. Meestal zal hiervan niet genoeg aanwezig zijn om de hond hiermee kletsnat te maken. Gebruik de alcohol in ieder geval op plaatsen waar de beharing dun is (liezen,oksels, oren). Als de hond wil drinken geef hem dan steeds kleine beetjes koel water liefst met een klein beetje keukenzout erdoor.

Controleer de temperatuur elke 10 minuten. Als deze inderdaad begint te zakken doe dan rustig aan met de koelende activivteiten. Er moet voorkomen worden dat de temperatuur te laag wordt. Ook kan een te snelle koeling, bijvoorbeeld met ijskoud water, tot gevolg hebben dat de hersenen het lichaam weer aanzetten tot warmteproduktie (rillen). Als de temperatuur gedaald is tot ca. 40 graden kan het koelen gestopt worden. Wel moet elk half uur de temperatuur gemeten worden.

Indien mogelijk wordt de hond verder door een dierenarts behandeld. Deze kan door het toedienen van infusen en vaatverwijders de temperatuur verder laten dalen. Soms is zelfs een narcose nodig om dit te bereiken. Als een infectie mogelijk de oorzaak van de hyperthermie was zal de hond daarnaast nog antibiotica en koortsverlagers krijgen.

Om te voorkomen dat de hyperthermie zich herhaalt moet de oorzaak worden vastgesteld. Waren alleen de omgevingsomstandigheden de oorzaak al dan niet in combinatie met zwaar werk, of ligt er een inwendige ziekte aan de hyperthermie ten grondslag? Een bloedonderzoek kan hier vaak uitsluitsel bieden.

De preventie van hyperthermie die door uitwendige factoren veroorzaakt wordt is meestal een kwestie van gezond verstand: Zieke dieren niet bij hitte laten werken, dieren voldoende mogelijkheden geven om af te koelen (voldoende koel drinkwater, regelmatig pauzeren, evt. de voeten wat nat maken etc.). Ook blijkt dat een dier na enige dagen acclimatiseren in een nieuwe (warmere) omgeving beter tegen de omstandigheden is opgewassen De inwendige oorzaken van hyperthermie zijn moeilijk te voorkomen maar als de aandoening goed en tijdig behandeld wordt hoeft de hyperthermie geen blijvende gevolgen te hebben..

Tenslotte: Een gezonde reddingshond kan heel goed bij hoge temperaturen werken. De geleider moet dan wel zorgen dat de hond regelmatig in de schaduw pauzeert en genoeg kan drinken. Gaat het toch mis dan kan met een thermometer eenvoudig de diagnose hyperthermie gesteld worden. Koelen is dan het belangrijkste. Dit kan met water of alcohol evt. in combinatie met een ventilator of een geairconditionde auto. Ook als het op deze manier lukt om de lichaamstemperatuur van de hond te normaliseren is het verstandig om door middel van een bloedonderzoek de gezondheid van de hond te laten controleren.

 Voor meer informatie kan u zeker kontact opnemen met VZW-SOPHIE

Geschreven door Helene Deckers, waarvoor veel dank.

Back